ΛΑΤΙΝΙΚΑ 2009

http://www.ypepth.gr/docs/them_lat_kat_c_hmer_no_0906.pdf

ΘΕΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΕΠΑΛ 2009

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ!

http://www.ypepth.gr/docs/them_glo_epal_c_hmer_no_0906.pdf

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ 2009

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Α.
Δύο, λοιπόν, είναι τα είδη της αρετής η διανοητική και η ηθική. Η διανοητική (αρετή) χρωστάει και τη γένεση και την αύξησή της (κατά κύριο λόγο) στη διδασκαλία, και γι’ αυτό εκείνο που χρειάζεται γι’ αυτήν είναι η πείρα και ο χρόνος, ενώ η ηθική αρετή είναι αποτέλεσμα συνήθειας (έθους), από όπου έχει πάρει και το όνομά (της), το οποίο παρουσιάζει μικρή μόνο διαφορά από τη λέξη έθος (συνήθεια). Από αυτό είναι φανερό ότι καμιά ηθική αρετή δεν υπάρχει μέσα μας εκ φύσεως. Πραγματικά, κανένα πράγμα εφοδιασμένο από τη φύση με κάποιες ιδιότητες δεν μπορεί να συνηθίσει σε κάτι διαφορετικό, όπως για παράδειγμα
η πέτρα: επειδή από τη φύση της κινείται προς τα κάτω, δεν είναι δυνατό να συνηθίσει να κινείται προς τα πάνω, έστω κι αν χιλιάδες φορές προσπαθήσει κανείς να της το μάθει, πετώντας την και ξαναπετώντας την προς τα πάνω – ούτε η φλόγα (μπορεί να συνηθίσει να κινείται) προς τα κάτω, ούτε υπάρχει κανένα άλλο από τα πράγματα που γεννιούνται από τη φύση με μια ορισμένη ιδιότητα, το οποίο θα μπορούσε να συνηθίσει να συμπεριφέρεται με άλλο τρόπο.
Οι αρετές, επομένως, δεν υπάρχουν μέσα μας ούτε όμως και είναι αντίθετη προς τη φύση μας η γέννησή τους μέσα μας, αλλά (υπάρχουν σε μας που) έχουμε από τη φύση που έχουμε την ιδιότητα να τις δεχτούμε, τέλειοι όμως σε αυτό γινόμαστε με τη διαδικασία του έθους.
Β1.
Η διανοητική αρετή οφείλει και τη γένεση και την επαύξηση της κατά κύριο λόγο στη διδασκαλία. Σωκράτης και Πλάτωνας δίδασκαν ότι κάθε είδος αρετή είναι «διδακτόν» ενώ τη γένεση και την τελείωση της ηθικής αρετής την αποδίδει στο «Ηθος». 0στόσο, με όσα αναφέρει στο βιβλίο Α’, 11021, (το δεύτερο είδος του λογικού μέρους της ψυχής, στο οποίο ανταποκρίνονται οι ηθικές αρετές, είναι υποταγμένο στο πρώτο), προσνέμει και στη λογική πρωτεύουσα θέση για τη δημιουργία της ηθικής αρετής.

Ο Αριστοτέλης ορίζει ως θεμελιακές διανοητικές αρετές τρεις: «σοφία, σύνεσις, φρόνησις» και πιστεύει ότι ο άνθρωπος φτάνει στην κατάκτηση και πραγμάτωσή τους με τη διδασκαλία.
Η απόκτηση των διανοητικών αρετών είναι προϊόν μάθησης. Η μαθησιακή διαδικασία απαιτεί χρόνο και μόνον έτσι θα αποκτήσει ο μαθητευόμενος τις πρακτικές γνώσεις και εμπειρίες που θα τον οδηγήσουν στη βίωση και πραγμάτωση της αρετής. Για παράδειγμα, η φρόνηση είναι η πρακτική λογική ικανότητα να διακρίνει κάποιος τα καλά από τα κακά και αυτή (την πρακτική ικανότητα) την αποκτά κανείς με τη διδασκαλία. Ο Αριστοτέλης αποδίδει τη γένεση και τελείωση της ηθικής αρετής στο «Εθος». Αντίθετα , την πραγμάτωση, της διανοητικής αρετής τη συνδέει με τη διδασκαλία. Και στον Πλάτωνα συναντούμε την ίδια διδασκαλία, ο οποίος μάλιστα υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος αποκτά κάποια ψυχικά χαρακτηριστικά ήδη από τα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του. Η ηθικοποίηση του ανθρώπου είναι προϊόν συνήθειας, Μέσω της ηθικής πράξης εθίζεται στην αρετή, ενώ οι πρακτικές δραστηριότητες και η καθημερινή άσκηση θα καλλιεργήσουν τις ηθικές ιδιότητες της ψυχής.
Η ηθική αρετή γεννιέται από το έθος από όπου πήρε και το όνομα της. Δηλαδή η λέξη «ηθική» είναι ετυμολογικά συγγενής με τη λέξη «Εθος» και η σημασιολογική διαφορά των δύο αυτών λέξεων είναι μικρή.
Και σήμερα αναγνωρίζεται η ετυμολογική συγγένεια των λέξεων «:Εθος» και «Ηθος». Ο Γ.Μπαμπινιώτης σημειώνει «αρχ. ηθος, του οποίου η συνεσταλμένη βαθμίδα απαντά στο /θος. Ήδη αρχαία είναι η διάκριση των σημασιών μεταξύ των λέξεων :θος (=χαρακτήρας)και /θος (=συνήθεια,έθιμο). Ο όρος ηθική, ξεκινώντας από τη φιλοσοφία, δήλωσε τη μελέτη των ηθών(αξιών, αντιλήψεων, συμπεριφοράς κ.λ.π.) μιας κοινωνίας και, κατ’ επέκταση, το σύστημα των κανόνων σκέψης και συμπεριφοράς που ρυθμίζει τις πράξεις και τις στάσεις μιας κοινωνίας σε ορισμένο τόπο και χρόνο.
Υπάρχει, λοιπόν, εννοιολογική σχέση ανάμεσα στις λέξεις «ηθική» και «/θος». Ο Αριστοτέλης τονίζει τη σχέση αυτή για να αποδείξει την αντίθεση του στην αντίληψη ότι η «ηθική» ανήκει στα «φύσει» στοιχεία της ανθρώπινης οντότητας.
Καμία από τις ηθικές αρετές δεν είναι έμφυτη σε μας τους ανθρώπους. Ο Αριστοτέλης οδηγείται στο συμπέρασμα αυτό, αφού προηγουμένως υπογράμμισε την ετυμολογική συγγένεια των λέξεων «:θος» και «/θος». Έτσι απορρίπτει την αριστοκρατική αντίληψη της εποχής του, σύμφωνα με την οποία η αρετή είναι δώρο της φύσης. Ο άνθρωπος, δηλαδή, δεν γεννιέται ενάρετος, δεν διαθέτει από του φυσικού του όλες εκείνες τις ιδιότητες που θα τον καταστήσουν ενάρετο. Αντίθετα, ενδύεται την ηθική ποιότητα με τον εθισμό του σε αυτήν. Με τις εμπειρικές θέσεις του ο Αριστοτέλης απορρίπτει την παλιά αριστοκρατική αντίληψη την οποία ασπάζεται ο Σοφοκλής, ότι δηλαδή η αρετή είναι δώρο της φύσης, το οποίο τελεσίδικα δίνεται ή δε δίνεται στον άνθρωπο με τη γέννηση του και φυσικά δίνεται στους «αρίστους»( στους αριστοκράτες) και δε δίνεται στους «πολλούς»(στο λαό). 0ς «αρίστη» και η Αντιγόνη απευθύνεται στην αδελφή της, Ισμήνη, να αποδείξει τη λαμπρή της καταγωγή επιλέγοντας τη γενναιότητα που πηγάζει από την αριστοκρατική τους καταγωγή και είναι έμφυτη και όχι τη δουλεία που είναι σύμφυτη με το λαό.
Β2.
Θεμελιώδης διάκριση και συχνά αντιθετική στη φιλοσοφία του
Αριστοτέλη είναι εκείνη των εννοιών δύναμις και ενέργεια. ύναμις είναι η
δυνατότητα που έχει ένα πράγμα ή ον να γίνει ή να κάνει κάτι, ενώ ενέργεια
είναι η πραγμάτωση της συγκεκριμένης δυνατότητας. Για το Σταγειρίτη
Φιλόσοφο η δεύτερη έννοια έχει μεγαλύτερη αξία από την πρώτη, ενώ αξίζει
να επισημανθεί ότι στο συγκεκριμένο απόσπασμα η δύναμις συνδέεται με το
χρονικό επίρρημα πρότερον, ενώ η ενέργεια με το Bστερον και αυτό με την
έννοια ότι στο συγκεκριμένο απόσπασμα η δυνάμεις προηγούνται μόνο
χρονικά των ενεργειών (σχ. Βιβλίο σελ. 158), ενώ δεν υπάρχει λογική ή
οντολογική προτεραιότητα.
Αναφορικά με τη χρήση των δύο εννοιών στα δύο παραδείγματα της
δεύτερης παραγράφου για τις αισθήσεις και τις τέχνες, αυτό του κιθαριστή και
εκείνο του οικοδόμου, είναι αναγκαίο να υπογραμμιστεί ότι ο Αριστοτέλης
ενισχύει τη θέση του χρησιμοποιώντας την αναλογία με την παραβολική
πρόταση ωσπερ …αλλων τεχνων, το παράδειγμα (ολον) και την αντίθεση . Η συλλογιστική του
πορεία μεταβαίνει τώρα από τα άψυχα όντα στον άνθρωπο, καθώς
αναφέρεται στην προσωπική δραστηριότητα του τελευταίου στον τομέα των
τεχνών.
Παρατηρεί λοιπόν ότι στην ηθική αρετή συμβαίνει ό,τι και στις
πρακτικές τέχνες . οι άνθρωποι πρώτα εξασκούνται στην οικοδομική για να
γίνουν οικοδόμοι ή στο παίξιμο της κιθάρας για να γίνουν κιθαρίστες. Με τό
οBτω δή συνάγει το συμπέρασμα του, κάνοντας εφαρμογή των
παραδειγμάτων στην ηθική αρετή και κάνοντας παράλληλη αναφορά στις
τρεις μορφές της, τη δικαιοσύνη, τη σωφροσύνη και την ανδρεία.
Συμπεραίνει, λοιπόν, ότι με την επιτέλεση δίκαιων, σωφρόνων και ανδρείων
πράξεων και με τον εθισμό σ΄αυτές ο άνθρωπος αποκτά την αρετή της
δικαιοσύνης, της σωφροσύνης και της ανδρείας, αντίστοιχα.
Η εύλογη απορία που γεννάται στο σημείο αυτό πώς η απόκτηση της
αρετής είναι μεταγενέστερη, αφού για να κάνει κανείς μια δίκαιη πράξη
επιβάλλεται να είναι ταυτόχρονα δίκαιος, λύνεται με τη διαπίστωση που
ακολουθεί στη συνέχεια ότι δηλαδή οι πράξεις που προηγούνται και
επαναλαμβάνονται δεν είναι τυχαίες ούτε γίνονται κατόπιν υπόδειξης κάποιου
άλλου, αλλά αυτός που τις κάνει έχει την ακριβή για αυτές γνώσεις, ενώ τέλος
οι πράξεις είναι αποτέλεσμα προαίρεσης και γίνονται με τρόπο σταθερό και
αμετάβλητο.
Ο Σταγειρίτης Φιλόσοφος θεωρεί το ένα παράδειγμα ανεπαρκές, ενώ τα
δύο κουραστικά, και για το λόγο αυτό προβαίνει στο απόσπασμα αυτό σε
χρήση δύο παραδειγμάτων, οικοδόμων – κιθαριστων, επιβεβαιώνοντας για μια
ακόμα φορά την πάγια τακτική του.
Β3.
Σχολικό εγχειρίδιο, σελίδα 140 «Ένας τέτοιος λόγιος… ψυχοσύνθεση
του Πλάτωνα».
Β4.
φέρεσθαι → παράφορος, συμπεριφορά
δέξασθαι → δεκτός, αποδοχή
τελειουμένοις → τελειοποίηση, συντέλεια
κομιζόμεθα → κομιστής, συγκομιδή
ιδειν → ορατός, κάτοψη

Γ.
Το ίδιο χρονικό διάστημα εισέβαλαν και οι Αργείοι στη χώρα των
Φλειασίων, αλλά έπεσαν σε ενέδρα που τους έστησαν οι Φλειάσιοι και δικοί
τους εξόριστοι, και σκοτώθηκαν γύρω στους ογδόντα από αυτούς. Και οι
Αθηναίοι, εξορμώντας από την Πύλο, πήραν πολλή λεία από τους
Λακεδαιμονίους. Αλλά οι Λακεδαιμόνιοι ούτε γι’ αυτό το λόγο δεν αποφάσισαν
να διαλύσουν τη συνθήκη ειρήνης και να κάνουν πόλεμο με τους Αθηναίους,
αλλά περιορίστηκαν μόνο να διακηρύξουν ότι, όποιος από τους πολίτες τους
επιθυμεί, μπορεί να διενεργεί ληστείες σε βάρος των Αθηναίων. Επίσης οι
Κορίνθιοι προχώρησαν σε πολεμικές επιχειρήσεις εναντίων των Αθηναίων,
εξαιτίας κάποιων ιδιαιτέρων διαφορών τους προς αυτούς , ενώ οι υπόλοιποι
Πελοποννήσιοι παρέμεναν ήσυχοι. Οι Μήλειοι, αφού επιτέθηκαν νύχτα,
κυρίεψαν το τμήμα του περιτειχίσματος των Αθηναίων όπου βρίσκονταν η
αγορά τους, και σκότωσαν μερικούς από αυτούς και, αφού κουβάλησαν και
από εκεί και σιτάρι και όσο περισσότερα άλλα χρήσιμα πράγματα μπορούσαν,
επέστρεψαν και κάθονταν ήσυχοι.

Γ1α.

ελαβον - ειληφέναι

επολέμουν – πολέμησον

εκήρυξαν - κηρύξοι

ειλον - αιρησθε

προσβαλόντες - προσέβαλες
Γ1β.

φυγάδων - φυγάδι

πολλην - πολυ

σπονδας - σπονδην

τινων - τινάς

περιτειχίσματος - περιτειχισμάτων

Γ2α.

υπο Φλειασίων = εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου από
το «λοχισθέντες»

δι’ αυτό =εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας στο επολέμουν
αυτοις=αντικειμενο συο επολεμουν

ιδίων=ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός, γενική διαιρετική από
το «τινων». Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως επιθετικός
προσδιορισμός στη φράση «τινων διαφορων»

νυκτος= ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός ,γενική του χρόνου
στο «προσβαλόντες»

αναχωρήσαντες = χρονική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του
ρήματος «ησύχαζον»
Γ2β.
Ουτοι ελεγον και τους εκ της Πύλου Αθηναίους Λακεδαιμονίων πολλην
λείαν λαβειν.

ΑΡΧΑΙΑ 2009

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ -ΗΘΙΚΑ
http://www.ypepth.gr/docs/them_arx_kat_c_hmer_no_0906.pdf

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ 2009

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΟΜΑΔΑ Α

Α1.1. Ιωάννης Κωλέττης→ ε. Επέβαλε ένα είδος κοινοβουλευτικής δικτατορίας

2. Χαρίλαος Τρικούπης→ στ. Επιδίωκε τον εκσυγχρονισμό με κάθε κόστος

3. Θ. Δηλιγιάννης→ α. Υποστήριζε ένα κράτος κοινωνικής αλληλεγγύης

4. Ε. Βενιζέλος→ ζ. Κατοχύρωσε συνταγματικάτη μονιμότητα των δικαστικών και τωνδημοσίων υπαλλήλων

5. Δ. Ράλλης→ γ. Έβλεπε στο πρόσωπο του βασιλιάτο σύμβολο της εθνικής ενότητας

Α.1.2.α) Φεντερασιόν : σελ 46 ・・Η κατάσταση αυτήκράτησε … στη χώρα・・β) Πεδινοί: σελ 77 ・・Οι πεδινοί… μικροκαλλιεργητές・γ) Εθνικόκόμμα : σελ 92 ・・Το εθνικόκόμμα … οι Βενιζελικοί・

Α.2.1.• Στάση Ελληνικής Κυβέρνησης: σελ.213・・Το βασιλικό περιβάλλον… τα υποστήριζαν ανοιχτά・• Στάση μεγάλων Δυνάμεων : σελ 213・・Οι Μεγάλες Δυνάμεις… συμπαράσταση προς τους επαναστάτες・Α.2.2.Διοίκηση Τραπεζούντας 1916-1918: σελ. 249 ・・Λίγεςμέρες πριν… στην κατοχήτωνΝεότουρκων・・

ΟΜΑΔΑ Β

Β1.
Οφέλη Βαλκανικών και προβλημάτων που προέκυψαν:Από το σχολικό βιβλίο σελ. 49・・Το κόστος των Βαλκανικών… Α΄Παγκόσμιος Πόλεμος・Απότην πηγή αξιοποιούμε τα εξής χωρία:

Κείμενο Α:
Η βελτίωση της ελληνικής οικονομίαςείναι αισθητή μετά το τέλοςτων Βαλκανικών πολέμων παρά το κόστος που προκάλεσαν οι τελευταίοι. ・・Μολονότι η Ελλάδα… αισιοδοξίας・.
Οι στρατιωτικές επιτυχίες συμβάλλουν ώστε να επεκταθεί ένα αίσθημα αισιοδοξίας・・…ατενίζει το μέλλον με πρωτόγνωρη αισιοδοξία・・. ・・…κλίμα σιγουριάς και αισιοδοξίας・.
Η προσάρτηση νέων εδαφών (ΚεντρικήΜακεδονία, Ήπειρος κ.ά) έχει ωςάμεση συνέπεια τηδημιουργία νέων αγορών και την αύξηση τηςπαραγωγής ・・Η παραγωγικήδυνατότητα… λαμπρόμέλλον・・.
Η Βελτίωση των ικανοτήτων του ελληνικούστρατούείναι φανερή αφού προκύπτει άμεση ηανάγκη της υπεράσπισηςτων νεοαποκτηθέντων εδαφών. ・・… οι στρατιωτικέςεπιτυχίες… τωνεδαφών…・・.

Κείμενο Β:
Τα νεοαποκτηθέντα εδάφη (Ήπειρος Μακεδονία, Θράκη) προκάλεσαν και πλήθος προβλημάτων στον μέχρι τότε εθνικόκορμό Οι συνθήκες που επικρατούσαν παρέπεμψαν στις ανάλογες συνθήκεςτου 19ου αι. ・・Το 1913 η ύπαιθρος…20ου αιώνα.・・
Πολλά ήταν τα προβλήματα υγείαςκαι οι ασθένειες λόγω της ύπαρξης πολυάριθμων ελών.・・Εκτεταμένα έλη…χαμηλή・・
Η ύπαρξη τσιφλικιών καθιστούσε την ανάπτυξη της παραγωγής δυσκολότερη. ・・Κυρίαρχημορφή…κτηνοτροφία・・Η οικονομία ήταν ο τομέας ο οποίος αντιμετώπισε τα περισσότερα προβλήματα καθώς αποκόπτεται πλέον από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. ・・Η οικονομία…αποκοπεί・・
Το χαρακτηριστικό των νέων εδαφών ήταν η έλλειψη εθνικής ομοιογένειας γεγονός το οποίο θα αποτελούσε αφορμήπολλών μετέπειτα προβλημάτων. ・・Επιπλέον…ομάδες・・

Β2.
Διάσταση γηγενών και προσφύγων: από το σχολικό βιβλίο αξιοποιούμε τις πληροφορίεςπουβρίσκονται στις σελίδες 165-166 ・・Η διάσταση … νέα πατρίδα τους・
Το ιστορικό παράθεμα δίνει μια διαφορετικήοπτικήστη σχέση γηγενών και προσφύγων. Η μέχρι τότε αντιπαράθεση με τους γηγενείς και η απομόνωσή τους από την κοινωνική ζωή αντικαθίσταται με τη συνεργασία και την εξοικείωση του ντόπιου πληθυσμού Χαρακτηριστικάαναφέρεται ότι οι ντόπιοι πλέον ・・έχουν αποκτήσει τη συνήθεια να ενημερώνονται καθημερινά από τον τύπο για τους πρόσφυγες・, ενώ παράλληλα ・・μαθαίνει να ζει και να συνεργάζεται σ’ όλους τους τομείς・.Σε ότι αφορά την οικονομική ζωή η ιστορική πηγή επιβεβαιώνει τον ανταγωνισμό στηναγορά εργασίας καθώς καθιστάσαφές ότι οι πρόσφυγες κατακτούν ένα ・・ευρύφάσμαεπαγγελμάτων・・ και καταφέρνουν να εμφανίζονται στον εργασιακό τομέα άλλοτε ωςεργάτες και άλλοτε ως εργοδότεςΤέλος διευκρινίζεται ότι η ένταξη των προσφύγων δε γίνεται χωρίς αντιδράσεις Παράλληλα, επισημαίνεται η διαφοροποίηση των ανησυχιών που εξέφραζαν οι γηγενείς Μολονότιαρχικά αγωνιούσαν για την ・・κοινωνική αναστάτωση・・ που θα προκαλούνταν, στη συνέχειαανησυχούσαν για τον ανταγωνισμόστον οικονομικό και επαγγελματικό τομέα. Ειδικότερα ηαστικήτάξη φαίνεται να ταλαντεύεται αφού από τη μια ・・συνθηκολογεί・ και απότην άλλη・・αντιστέκεται・・. Καταληκτικά το παράθεμα αναφέρει ότι η αγροτικήκαι η εργατική τάξη είναι ικανοποιημένη γα τον εμπλουτισμότου εργατικού δυναμικού ωστόσο διατηρείμια στάση σκεπτικισμού Όλα τα παραπάνω, οι θετικές αντιδράσεις αλλά και οι λιγότερο θετικές επιβεβαιώνουν ότι γίνεται ・・το πρώτο αληθινό βήμα τηςκοινωνικής ανάμιξης・.

ΘΕΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 2009

http://www.ypepth.gr/docs/them_ist_kat_c_hmer_no_0906.pdf

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 2009

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
ΕΡΩΤΗΣΗ Α
Ο Σαχτούρης επηρεάζεται από το ρεύμα του υπερρεαλισμού, ο οποίος ωθεί την ποίησή του σε χώρους υπερλογικούς και εκφράζεται με ιδεαλιστικές εικόνες, αισθητοποιώντας έτσι τις ιδέες και τα συναισθήματά του, με λεκτική λιτότητα και αυστηρότητα. Στον «Ελεγκτή» παρατηρούμε τρεις υπερρεαλιστικές εικόνες, κυρίαρχες του ποιήματος. Πρώτη εικόνα αποτελούν οι στίχοι 1-3: «Ένας μπαξές…χιόνι». Δεύτερη εικόνα αποτελούν οι στίχοι 4-6 : «έσφιξα τα σκοινιά μου…τ’αστέρια». Τρίτη εικόνα αποτελούν οι στίχοι 7-11: «εγώ κληρονόμος πουλιών…να πετάω»
ΕΡΩΤΗΣΗ Β1α
Το ποίημα ανήκει στη συλλογή «Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλον δρόμο» (1958), που αποτελείται από 28 ποιήματα. Η λέξη «φάσματα» σύμφωνα με τον Ν.Μαρωνίτη έχει τριπλή σημασία: «είδωλα», «φαντάσματα», «ιριδισμοί χρωμάτων». Το ποίημα όντως κυριαρχείται από την παρουσία χρωμάτων. Συγκεκριμένα ο «μπαξές» παραπέμπει σε πολυχρωμία, το «αίμα» στο κόκκινο χρώμα, ο «ουρανός» στο γαλάζιο, το «χιόνι» στο λευκό και τα «αστέρια» που ταυτίζονται με το χιόνι.
ΕΡΩΤΗΣΗ Β1β
Το ποίημα κυριαρχείται από την παρουσία των χρωμάτων. Το κόκκινο είναι αυτό που σχεδόν έχει πνίξει και εξαφανίσει το λευκό. Ο μπαξές, που είναι γεμάτος αίμα, παραπέμπει σε έναν κόσμο πολέμου, αγριότητας και σφαγής. Ταυτόχρονα είναι ο κόσμος ο υλιστικός, ο κόσμος της καθημερινότητας, στην οποία κινείται ο σύγχρονος άνθρωπος. Αυτές οι συνθήκες είναι που έχουν εξαφανίσει το λευκό του χιονιού, το οποίο δείχνει να συμβολίζει την αγνότητα, την προσδοκία, την αισιοδοξία και την ελπίδα που ακόμη υπάρχει και αντιστέκεται. Ο ουρανός με το γαλάζιο του χρώμα, ως πάγιο αίτημα στην ποίηση του Σαχτούρη, δηλώνει την προσδοκία και την επιδίωξη, το στόχο ή το ιδανικό που κάθε φορά θέτει σε ένα του ποίημα ο δημιουργός. Ο ουρανός εδώ είναι ο άλλος δρόμος, που οδηγεί στη χαρά, στην ψυχική ικανοποίηση και στην πνευματική πληρότητα. Ταυτίζεται έτσι με έναν ανώτερο κόσμο, όπου κυριαρχούν οι υψηλές ιδέες και ιδανικά, όπως η δικαιοσύνη, η ισότητα και η ελευθερία. Είναι δηλαδή ο κόσμος του πνευματικού πολιτισμού και της ποίησης. Παράλληλα θα πρέπει να σημειώσουμε και το χρώμα των αστεριών, που δείχνουν να ταυτίζονται με το λίγο χιόνι, είναι δηλαδή η μικρή λάμψη, η φωτεινή ελπίδα, που υπάρχει ακόμη και που πιθανόν με αυτά να θέλει να κάνει λόγο για τα ίδια τα ποιήματα.
ΕΡΩΤΗΣΗ Β2
Ο τίτλος του ποιήματος αποτελείται κατά τη συνήθεια του Σαχτούρη από ένα οριστικό άρθρο και το ουσιαστικό και ορίζει το χώρο, ώστε να προετοιμαστεί ο αναγνώστης για την είσοδό του στο μαγικό κόσμο του ποιήματος και να παρακολουθήσει τη μικρή ιστορία του. Η γλώσσα και το λεξιλόγιο του τίτλου, όπως και όλου του ποιήματος, είναι απλή και λιτή. Στηρίζεται στο ουσιαστικό, είναι ελλειπτική και αυτόνομη και επιτρέπει συνειρμούς. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η λέξη. Ελεγκτής τίθεται με κεφαλαίο γράμμα για να δηλωθεί και η σημαντικότητα της ευθύνης του.
ΕΡΩΤΗΣΗ Γ
Το ποίημα κλείνει με αυτήν την υπερρεαλιστική εικόνα. Το εγώ και το πρέπει αυτονομούνται και καταλαμβάνουν από ένα στίχο το καθένα, για να φανεί πως ο ποιητής νιώθει θεματοφύλακας αξιών, αποδέχεται το βαρύ χρέος του και που στο σημείο αυτό δηλώνεται αλληγορικά μέσα από το ρήμα «πετάω». Ο ίδιος αυτοχαρακτηρίζεται ως «κληρονόμος πουλιών» και από αυτό το σημείο δείχνει να πηγάζει η ευθύνη του. Η μεταφορά αυτή δηλώνει πως, όπως τα πουλιά μπορούν από τη γη να ανεβαίνουν ψηλά στον ουρανό και να πετάνε, έτσι και ο ποιητής μπορεί και οφείλει ταυτόχρονα να ανέρχεται από τον αισθητό κόσμο της πραγματικότητας σε αυτόν της φαντασίας, του ονείρου, της πνευματικής δημιουργίας.
Ταυτόχρονα με τη φράση αυτή θέλει να δηλώσει πως ο ίδιος είναι συνεχιστής μιας ποιητικής παράδοσης, την οποία έχει κληρονομήσει, και οφείλει να ανταποκριθεί στις ευθύνες αυτού του ρόλου. Περιθώρια για ολιγωρία δεν υπάρχουν, γι’ αυτό το λόγο ο ποιητής επαναλαμβάνει, εμφατικά μόνο του αυτή τη φορά , το ρήμα πρέπει. Η εικόνα με τα σπασμένα φτερά θέλει να εκφράσει τις αντικειμενικές αυτές δυσκολίες, τις οποίες πρέπει να υπερνικήσει. Τα σπασμένα φτερά εκφράζουν την ψυχική του διάθεση και ο ίδιος μπορεί να αισθάνεται πληγωμένος από την αντιποιητική και βίαιη πραγματικότητα, οφείλει όμως να φέρει σε πέρας το καθήκον του.
ΕΡΩΤΗΣΗ Δ
Ο Ρίτσος, όπως ο Σαχτούρης στον Ελεγκτή αναφέρεται στην ευθύνη του ποιητή να συνδέσει τη γη με τον ουρανό όντας θεματοφύλακας κληρονομιάς, αναφέρεται στο
ρόλο του ποιητή. Ήδη ο πρώτος στίχος του Ρίτσου στην «Ανταπόδοση» «Πάλευε…πράγματα» δείχνει την προσπάθεια του κάθε ποιητή να παλέψει με τις λέξεις, να ανταγωνιστεί το χρόνο και τα πράγματα, την κοινονικοπολιτική κατάσταση. Το ίδιο προσπαθεί να πετύχει και ο Ελεγκτής αναφερόμενος στις αντικειμενικές δυσκολίες που συναντά λόγω των συνθηκών «Ένας μπαξές…χιόνι». Έπειτα η Ανταπόδοση κάνει λόγο για τα επιμέρους ζητήματα με τα οποία ο ποιητής ασχολήθηκε, σύμβολα κι αυτά της ποίησής του (πεταλούδα, χαλίκι, σημαίες).
Δεν πρέπει να ξεφύγει της προσοχής μας η παρόμοια και στα δύο ποιήματα αναφορά των άστρων αλλά και στο συνδυασμό γήινου και ουράνιου τοπίου. Από τη μια δηλαδή στο Σαχτούρη συνδυάζεται ο ουρανός και τα αστέρια με τον μπαξέ και τον ποιητή ως πουλί, πετούμενο που εύκολα κινείται ανάμεσα στους χώρους αυτούς. Από την άλλη στο Ρίτσο, πάλι παρατηρούμε το γήινο τοπίο (χαλίκι, ροδόφυλλο, σημαίες) που συνδυάζεται με τα αστέρια και με την πεταλούδα, το αλογάκι της Παναγίας και το άρρωστο αηδόνι, που φέρνουν και αυτά σε επαφή τους δύο χώρους. Τα χρώματα επίσης θεωρούνται κοινό στοιχείο των δύο ποιημάτων. Στον
Ελεγκτή κυριαρχεί το κόκκινο του αίματος, το άσπρο του χιονιού και το γαλάζιο του
ουρανού, ενώ στην Ανταπόδοση αναφέρονται ονομαστικά το γαλάζιο , το κόκκινο και το κίτρινο χρώμα, που παραπέμπουν και στα σύμβολα, που παρέθεσε ο Ρίτσος παραπάνω, στην πεταλούδα, στα άστρα, στο ροδόφυλλο, στο αηδόνι, στις σημαίες.
Αμέσως ακολουθεί σαφής ο ρόλος του ποιητή στην Ανταπόδοση:
«Πλούτισε…εγκαρτέρηση». Ο Σαχτούρης ωστόσο δεν αναφέρεται άμεσα στον πλούτο που προσφέρει ο δικός του Ελεγκτής στον κόσμο, αλλά δηλώνει το καθήκον του, την ευθύνη να καταστήσει εφικτή την επικοινωνία ανάμεσα στον κόσμο της δυσάρεστης και πεζής πραγματικότητας με αυτόν του πνεύματος και της ποιητικής φαντασίας.
Τέλος ο Ρίτσος στην Ανταπόδοση καταλήγει ότι ο ποιητής του έχει ανεβεί τη σκάλα της ποίησης και ότι το μόνο που του απομένει είναι «τα βέλη στα γυμνά πλευρά». Αυτό σημαίνει ότι η ανάβαση στη σκάλα της αποδοχής δεν έγινε αναίμακτα. Τα παράσημά του ήταν η απογύμνωση από τους πολεμίους του, αλλά πάνω από όλα η
ανάβαση και η παραμονή του στην κορυφή. Από την άλλη ο Σαχτούρης στο τέλος του ποιήματος επαναλαμβάνει την ευθύνη του, το καθήκον του, το «πρέπει» του, εκφράζοντας ότι παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες, ακόμη και με σπασμένα φτερά,
οφείλει να συνεχίσει να πετάει και να υπερνικήσει κάθε εμπόδιο.

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 2009

ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ-ΕΛΕΓΚΤΗΣ

http://www.ypepth.gr/docs/them_neoel_kat_c_hmer_no_0906.pdf

ΘΕΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ 2009

ΜΜΕ-ΔΙΑΔΥΚΤΙΟ

http://www.ypepth.gr/docs/them_glo_gen_d_esp_no_0906.pdf

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΚΘΕΣΗ 2009

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΚΘΕΣΗ 2009

Α.Περίληψη
Ο δοκιμιογράφος πραγματεύεται τη συμβολή του βιβλίου στη διάσωση του πολιτισμού. Αρχικά, διατείνεται ότι ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα επιλογής εκείνων που έρχονται σε αντιπαράθεση, αρετή που προωθεί το διάλογο. Αφού ισχυριστεί πως ο αναγνώστης αποτελεί τον τελικό κριτή του βιβλίου, γεγονός που επιβεβαιώνει τη ‘δημοκρατία των Γραμμάτων’ επισημαίνει ότι σε καιρούς πολιτικά ασταθείς τα ΜΜΕ το πολιορκούν επιδιώκοντας να κλονίσουν τη θέση του. Άλλωστε, η χρήση του ως μέσο προπαγάνδας καθίσταται αδύνατη, στοιχείο που περιβάλλει την αγνότητά του. Καταλήγοντας, συμπεραίνει ότι σε περίοδο κρίσης του πολιτισμού ως μόνη ελπίδα ξεπροβάλλει το βιβλίο, καθώς αποτελεί το μόνο όπλο στον αγώνα του ανθρώπου για τη διεύρυνση των πνευματικών του οριζόντων.

Β1. «...με το ένα βιβλίο να ανασκευάζει ή να πολεμάει τ’άλλο, όλα μαζί σε γυμνάζουν στη
διαδικασία του διαλόγου...»
Είναι γενικά αποδεκτό ότι το βιβλίο αποτελεί θησαυρό γνώσεων και κρίνεται απαραίτητο εφόδιο σε όλους τους τομείς της ζωής του ανθρώπου. Ειδικότερα το βιβλίο συμβάλλει στην όξυνση της ικανότητας του ατόμου να συνδιαλέγεται κριτικά με τον εαυτό του και με τους άλλους. Επιπρόσθετα, η μελέτη βιβλίων ποικίλου περιεχομένου ενισχύει τον πλουραλισμό απόψεων και την πολυφωνία. Αυτό συνεπάγεται τη συγκρότηση ισχυρής προσωπικότητας του ατόμου με κύριο χαρακτηριστικό την επικοινωνιακή σχέση με το βιβλίο και τους συνανθρώπους του. Συνεπώς, το βιβλίο θεωρείται το κατάλληλο μέσο για τη διαμόρφωση διαλογικής συνείδησης και συλλογικής δράσης.
Β2.
α)
Στο κείμενο εντοπίζεται ως τρόπος πειθούς και η επίκληση στην αυθεντία στο εξής χωρίο: «Ο Bολταίρος είχε πει...τα βιβλία». Ο συγγραφέας επικαλείται το συγκεκριμένο τρόπο πειθούς ώστε να ενισχύσει τη θέση του ότι το βιβλίο κατείχε ήδη σημαντική θέση στην πνευματική πορεία του κόσμου. Μ’αυτό τον τρόπο ενδυναμώνει την αξιοπιστία των λεγομένων του.
β)
Παραδείγματα μεταφορικής χρήσης του λόγου μπορούν να θεωρηθούν τα εξής:
- «σε γυμνάζουν στη διαδικασία του διαλόγου» (παρ. 1)
- «σε καιρούς πολιτικά σκοτεινούς ή ισκιωμένους» (παρ. 2)
- «τα μέσα μαζικής επικοινωνίας του στήνουν πολιορκία στενή» (παρ. 2)
- «μαγική, ακατάλυτη, η ζώνη που περιβάλλει την αγνότητα του βιβλίου» (παρ. 2)
Β3.
α) ετερόφωτος ≠ αυτόφωτος
ελέγξιμος ≠ ανεξέλεγκτος , ασύδωτος
ευθύνη ≠ ανευθυνότητα
ελεύθερη ≠ ανελεύθερη
αδυναμία ≠ δύναμη , εξουσία
β) αρετή = προτέρημα
γνώμη = άποψη
ισχύς = εξουσία
περιφρουρώ = προστατεύω
φρόνημα = ηθικό , αυτοπεποίθηση
Β4.
Α) Η σύνταξη είναι ενεργητική. Η μετατροπή της σε παθητική θα είναι:
-«…γιατί εδώ η αυθεντία, όταν κι όπου υπάρχει, με τρόπο πάντως ελέγξιμο, δεν
περιφρουρείται από καμία αστυνομική δύναμη…»
β) Η σύνταξη είναι παθητική. Η μετατροπή της σε ενεργητική θα είναι:
-«Ο άνθρωπος δε θα χάσει τη μάχη ενόσω θα υπάρχει καταφυγή του Λόγου, το βιβλίο»

Γ. Έκθεση
Ζητείται άρθρο, επομένως χρειάζεται τίτλος:
«Βιβλίο και διαδίκτυο θεμέλιο της σύγχρονης εκπαίδευσης»
«Ανάγκη αρμονικής συνύπαρξης βιβλίου και διαδικτύου»

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Από τη στιγμή που ο Γουτεμβέργιος εκτύπωνε το πρώτο του βιβλίο σηματοδοτούσε για την ανθρωπότητα τεράστιες προοπτικές για την όλη παιδεία του ανθρώπου. Η γνώση πλέον δεν είναι πολυτέλεια αλλά γίνεται κτήμα όλων των ανθρώπων. Τη γνώση αυτή καλείται να μεταλαμπαδεύσει το εκπαιδευτικό σύστημα σε όλους τους μαθητές. Ωστόσο, όμως, δεν είναι λίγοι εκείνοι που κάθε χρόνο, με το πέρας της σχολικής χρονιάς καταστρέφουν τα σχολικά τους βιβλία στα προαύλια των σχολείων τους. Το φαινόμενο αυτό προκαλεί έντονη ανησυχία και προβληματισμό γι’ αυτό κρίνεται απαραίτητο να μελετηθούν διεξοδικότερα οι λόγοι που ωθούν τους μαθητές σε τέτοια συμπεριφορά αλλά και να καταγραφούν τρόποι με τους οποίους θα επιτευχθεί η αρμονική συνύπαρξη του βιβλίου με τα ηλεκτρονικά μέσα πληροφορικής και γνώσης.
1ο ζητούμενο:Αίτια φαινομένου

Ο χαρακτήρας της σύγχρονης εκπαίδευσης απομακρύνει τους μαθητές από το
βιβλίο. Ειδικότερα:
Ώθηση στη στείρα γνώση και στην αποστήθιση
Χρησιμοθηρική εκπαίδευση
Βαθμοθηρικός χαρακτήρας του εκπαιδευτικού συστήματος
Αναχρονιστική διδασκαλία λογοτεχνικών κειμένων
Περιοριστική τάση έκφρασης απόψεων στην έκθεση
Ταύτιση βιβλίου και αξιολόγησης επίδοσης μαθητών
Κακογραμμένα και παλαιωμένα βιβλία
Ανεπάρκεια σχολικών βιβλίων που οδηγεί στην ανάγκη αγοράς εξωσχολικών βοηθημάτων.

Πνεύμα υλικού ευδαιμονισμού που διακατέχει τη σύγχρονη κοινωνία – λάθος
ιεράρχηση αναγκών – προτάσσονται υλικές ανάγκες έναντι των πνευματικών
Έντονοι ρυθμοί ζωής – έλλειψη ελεύθερου χρόνου – προτιμάται η τηλεόραση που
προσφέρει ήχο και εικόνα και αποδεσμεύει το μαθητή από την καθημερινότητά του.

Επιλογή νόθης ψυχαγωγίας(καφετέριες, ηλεκτρονικά παιχνίδια, κ.ά.)
Ελλιπή ερεθίσματα και ανεπαρκής ώθηση των γονέων για πνευματικές ενασχολήσεις
των παιδιών.

Η πολιτεία δεν μεριμνά για την ίδρυση βιβλιοθηκών και τον εμπλουτισμό των είδη υπαρχόντων.
Ο ρόλος των ΜΜΕ – Παθητικοποίηση του δέκτη με προβολή λανθασμένων, τις
περισσότερες φορές, προτύπων- Προβολή προγραμμάτων χαμηλής ποιότητας.

Τεχνολογία(Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές - Ηλεκτρονικά Παιχνίδια - Κινηματογράφος):
θεωρούνται ελκυστικότερα και παραγκωνίζουν το βιβλίο – Το βιβλίο θεωρείται
ξεπερασμένος τρόπος μετάδοσης γνώσεων

2ο ζητούμενο:Τρόποι συνύπαρξης βιβλίου- Ηλεκτρονικών μέσων
Ένταξη του ηλεκτρονικού υπολογιστή ως μάθημα αυτεξούσιο στο σχολικό
πρόγραμμα από τις μικρές τάξεις
Συνδυασμός Η/Υ και βιβλίου – θεωρία και πράξη σε μαθήματα

Εισαγωγή ειδικών προγραμμάτων λογοτεχνίας και ποίησης στους Η/Υ του
σχολείου.
Διαθεματική γνώση – έρευνα και εμπλουτισμός γνώσεων ώστε οι εργασίες να
είναι ενδιαφέρουσες
Ενημέρωση παιδιών για τους κινδύνους και τις παγίδες του Η/Υ
Μαθητικοκεντρική εκπαίδευση
Τα ΜΜΕ πρέπει να προβάλλουν και να παρουσιάζουν νέα βιβλία – προβολή και
της πνευματικής ηγεσίας του τόπου

Πνευματική ηγεσία: καθοδήγηση κοινής γνώμης και νέας γενιάς – παροχή υγιών
προτύπων και καλλιέργεια ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων.
ΜΜΕ: διαφήμιση ποιοτικών βιβλίων και προβολές εκπομπών πολιτιστικού
ενδιαφέροντος.

Πολιτεία:
-κονδύλια για υλικοτεχνική υποδομή σχολείων(με χορήγηση Η/Υ) και σχολικών
βιβλιοθηκών
-εκσυγχρονισμός σχολικών βιβλίων προσαρμοσμένα στις σύγχρονες απαιτήσεις
-δημιουργία κέντρων νεότητας και ψυχαγωγίας
-εκθέσεις βιβλίου

Οικογένεια:
-Γαλούχηση με αρχές, αξίες και ιδανικά
-ενημέρωση των γονέων για τη σωστή χρήση του Η/Υ
-παροχή πνευματικών ερεθισμάτων

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Είναι λοιπόν το βιβλίο ένας χρήσιμος φίλος για τον άνθρωπο και μάλιστα ο πιο πιστός. Ωστόσο η σύγχρονη εποχή επιβάλλει τη χρήση του διαδικτύου και την αρμονική τους συνύπαρξη. Είναι συνεπώς επιβεβλημένος ο επιλεκτικός συνδυασμός των παραπάνω ώστε να προαχθούν υγιείς προσωπικότητες και ενεργοί κοινωνικοί πολίτες. «Ωστόσο κάθε βιβλίο αποτελεί ένα σκαλοπάτι στη σκάλα για να γίνουμε άνθρωποι.»


Σημείωση: Οι απαντήσεις είναι ενδεικτικές και περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα επιλογών. Οποιαδήποτε ανάπτυξη θα μπορούσε να ληφθεί σωστή εφόσον έχει επαρκή επιχειρηματολογία και απαντά στα ζητούμενα.

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ - ΕΚΘΕΣΗ 2009

ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ ΜΕΣΑ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

http://www.ypepth.gr/docs/them_glo_gen_c_hmer_no_0906.pdf